Van ISDN naar glasvezel: een korte geschiedenis van internet in Nederland

We beginnen met een geluid dat veel lezers van een bepaalde generatie nog precies in hun hoofd hebben: de piepende, krassende en fluitende tonen van een inbellend modem. Wie in de jaren negentig online ging, wist dat er daarna niemand meer kon bellen. In dit artikel nemen we je mee op reis door de Nederlandse internetgeschiedenis, van de eerste voorzichtige inbelverbindingen tot het glasvezelnetwerk dat vandaag de dag door het hele land wordt uitgerold.

Het tijdperk van inbellen en ISDN

In de jaren negentig was inbellen via een modem en de gewone telefoonlijn de norm. Je modem belde een inbelnummer van je internetprovider, waarna je met veel geduld en een karakteristiek geluid verbinding kreeg. Providers als XS4ALL en Planet Internet groeiden uit tot bekende namen. XS4ALL begon in 1993 als idealistisch initiatief en wist techneuten te trekken, terwijl Planet Internet een breder publiek aansprak. Het was de tijd van 28.800 bits per seconde, later 56k, en van tellen hoe lang je online bleef omdat elke minuut geld kostte.

Hoe inbellen precies werkte (en waarom het zo traag was)

Bij inbellen werd de telefoonlijn omgezet in een datakanaal. Het modem vertaalde digitale signalen naar analoge geluiden die over de koperdraad van het telefoonnet reisden, en andersom. Omdat dezelfde lijn ook voor spraak werd gebruikt, kon er tijdens een inbelsessie niet gebeld worden. De maximale snelheid lag rond de 56 kbit/s, in de praktijk vaak lager door ruis op de lijn. Een simpele webpagina kon daardoor tientallen seconden duren.

ISDN: de eerste digitale stap voor thuisgebruikers

ISDN, ofwel Integrated Services Digital Network, bracht begin jaren negentig de eerste echte digitale verbinding naar thuisgebruikers. Waar een analoge lijn één kanaal had, bood ISDN twee zogenoemde B-kanalen van elk 64 kbit/s. Je kon die kanalen bundelen voor 128 kbit/s internet, of één kanaal gebruiken om te bellen terwijl je op het andere online bleef. Toch bleef het een dure en technisch beperkte oplossing, en het duurde niet lang voordat breedband via koper en coax het overnam.

ADSL en de opkomst van breedband

ADSL veranderde alles. Deze techniek maakte het mogelijk om data en spraak over dezelfde koperdraad te sturen, zonder dat de telefoonlijn geblokkeerd raakte. Je kon dus bellen en internetten tegelijk, en de verbinding bleef permanent actief. KPN was als eigenaar van het kopernetwerk de dominante speler en verhuurde lijnen aan andere providers. Tegelijkertijd kwam kabelinternet op via aanbieders die later opgingen in Ziggo, zoals @Home en Casema.

ADSL versus kabel: de concurrentiestrijd in Nederland

Kabelinternet had technisch een voorsprong omdat coaxkabels meer bandbreedte aankunnen dan de oude telefoonlijnen. Providers op het kabelnet konden daardoor vaak hogere snelheden leveren dan ADSL. KPN investeerde op zijn beurt in ADSL2+ en later VDSL om de koperlijn sneller te maken. Voor consumenten betekende dit een gunstige situatie: er viel te kiezen, en beide kampen verhoogden regelmatig hun snelheden om klanten te winnen.

Snelheidsverhogingen en de groei van altijd-online

Van 256 kbit/s ging het naar 1 Mbit/s, daarna 8, 20, 50 en uiteindelijk honderden megabits per seconde. Die sprongen maakten nieuwe toepassingen mogelijk: videostreaming, online gamen, thuiswerken en clouddiensten. Het idee van ‘altijd online’ werd vanzelfsprekend. Dat gemak legde de basis voor de digitale samenleving zoals we die nu kennen.

Glasvezel: de echte revolutie

Glasvezel is de echte revolutie in de Nederlandse internetgeschiedenis. Waar koper en coax signalen elektrisch transporteren, sturen glasvezelkabels data als lichtpulsen door glas. Dat levert vrijwel onbeperkte bandbreedte op, met veel lagere vertraging en minder storingsgevoeligheid. Providers en netwerkbeheerders zoals KPN Netwerk, Open Dutch Fiber en T-Mobile Thuis spelen een centrale rol in de uitrol.

Wat glasvezel technisch anders maakt

Een glasvezelverbinding bestaat uit een dunne glasdraad die lichtsignalen geleidt. Omdat licht veel minder last heeft van elektromagnetische storing en signaalverlies over afstand, kun je met glasvezel hoge snelheden leveren over lange afstanden zonder versterkers. Bovendien is de uploadsnelheid bij glasvezel vaak net zo hoog als de downloadsnelheid. Voor wie veel bestanden deelt, thuiswerkt of meerdere apparaten tegelijk gebruikt, is dat een groot voordeel.

Uitrol in Nederland: van steden tot buitengebied

De glasvezeluitrol in Nederland verloopt in fases. In dichtbevolkte stedelijke gebieden liggen de kosten per aansluiting lager, waardoor de aanleg daar sneller gaat. In het buitengebied is het ingewikkelder en duurder, maar ook daar worden steeds meer dorpen aangesloten. Soms gebeurt dat via coöperaties van bewoners, soms via commerciële partijen. De richting is duidelijk: glasvezel wordt de standaard voor vaste internetverbindingen in Nederland.

De rol van VoIP en de dood van ISDN

Terwijl glasvezel oprukte, veranderde ook de telefonie ingrijpend. VoIP, ofwel Voice over IP, maakt bellen mogelijk via een internetverbinding in plaats van via het traditionele telefoonnet. Je stem wordt omgezet in datapakketjes en over internet verstuurd, net als e-mail of een webpagina. Aanbieders zoals Budget Phone en CheapConnect maken dit voor consumenten en bedrijven toegankelijk. De opkomst van VoIP betekende het einde van een tijdperk: KPN schakelde ISDN in 2019 definitief uit.

Van PSTN naar VoIP: bellen over internet

Het oude telefoonnet, ook wel PSTN genoemd, werkte met vaste lijnen en fysieke centrales. VoIP daarentegen gebruikt je internetverbinding en een router of telefooncentrale. Dat maakt bellen goedkoper en flexibeler: je kunt een nummer meenemen, meerdere toestellen aansluiten en kiezen uit talloze providers. Voor bedrijven betekent het vaak lagere kosten en meer mogelijkheden, zoals doorkiesnummers en gespreksopnames.

Waarom ISDN werd uitgefaseerd

ISDN was decennialang betrouwbaar, maar de techniek raakte achterhaald. Het onderhoud van het oude netwerk werd duur, en de vraag naar snel internet via glasvezel en kabel groeide explosief. KPN kondigde daarom aan ISDN te zullen uitfaseren en schakelde de dienst in 2019 definitief uit. Bellen via internet is nu de norm, en de oude koperdraad verdwijnt steeds verder uit het straatbeeld.

Toekomst: glasvezel, 5G en verder

De toekomst van internet in Nederland draait om twee ontwikkelingen: de verdere uitrol van glasvezel en de opkomst van 5G. De overheid streeft ernaar dat heel Nederland in 2030 toegang heeft tot glasvezel. Providers zoals VodafoneZiggo werken ondertussen aan snellere kabelverbindingen en mobiele netwerken.

Glasvezel voor iedereen in 2030?

De ambitie is duidelijk, maar de weg ernaartoe kent uitdagingen. In sommige gebieden is de aanleg complex en kostbaar, en bewoners moeten soms instemmen met graafwerkzaamheden. Toch zijn we optimistisch: de vraag naar snel en betrouwbaar internet blijft groeien, en glasvezel biedt de beste basis voor de komende decennia.

5G en vaste internetverbindingen: concurrentie of aanvulling?

5G kan een alternatief zijn voor vaste verbindingen, vooral op plekken waar geen glasvezel ligt of waar aanleg te duur is. Met hoge snelheden en lage latency is 5G geschikt voor streaming, gamen en thuiswerken. Toch zien we 5G vooral als aanvulling op glasvezel, niet als volledige vervanging. Samen zorgen ze voor een toekomst waarin snel internet overal beschikbaar is.

Veelgestelde vragen

Wat is inbellen precies?

Inbellen is een techniek waarbij een modem via de analoge telefoonlijn verbinding maakt met een internetprovider. Je modem belt een inbelnummer, waarna data via de telefoonlijn wordt verstuurd. Tijdens een inbelsessie kon er niet gebeld worden en de snelheid lag rond de 56 kbit/s.

Waarom werd ISDN uitgeschakeld?

ISDN was verouderd en duur in onderhoud. KPN schakelde de dienst in 2019 definitief uit omdat internet via glasvezel en kabel sneller en goedkoper is geworden. Bellen verloopt sindsdien steeds vaker via VoIP.

Wat is het verschil tussen glasvezel en kabelinternet?

Glasvezel stuurt data als lichtpulsen door glas, wat zeer hoge snelheden en lage latency mogelijk maakt. Kabelinternet gebruikt coaxkabels en is vaak iets langzamer, vooral bij uploads. Glasvezel is bovendien minder storingsgevoelig over lange afstanden.

Heb ik in 2030 echt glasvezel in huis?

De overheid streeft ernaar dat heel Nederland in 2030 toegang heeft tot glasvezel. Of dat lukt, hangt af van de uitrol in dunbevolkte gebieden. In de meeste steden en dorpen is de aanleg al in volle gang.

Kan ik nu al overstappen op VoIP?

Ja, VoIP is breed beschikbaar. Providers zoals Budget Phone en CheapConnect bieden abonnementen voor thuis en zakelijk gebruik. Je hebt een internetverbinding en een adapter of IP-telefoon nodig om te kunnen bellen.

De belangrijkste mijlpalen op een rij

• Jaren negentig: inbellen via analoge telefoonlijn met providers als XS4ALL en Planet Internet.
• Begin jaren negentig: komst van ISDN met twee B-kanalen van 64 kbit/s voor thuisgebruikers.
• Rond 2000: ADSL en kabelinternet luiden het breedbandtijdperk in bij KPN en Ziggo.
• 2010-2020: snelle groei van glasvezel in steden en later ook in het buitengebied.
• 2019: KPN schakelt ISDN definitief uit; VoIP wordt de standaard voor telefonie.
• 2030: ambitie van de overheid om heel Nederland op glasvezel te hebben.

De geschiedenis van internet in Nederland is een verhaal van voortdurende innovatie. Van het krassende inbelmodem en de komst van ISDN, via ADSL en kabelinternet, naar de glasvezelrevolutie en bellen via VoIP: elke stap bracht ons sneller, stabieler en flexibeler internet. Vandaag de dag zijn glasvezel en VoIP de standaard, en de uitrol gaat onverminderd door richting 2030.